Split — grad oko Dioklecijanove palate, pod brdom Marjan, drugi po veličini u Hrvatskoj

Gde je Split

Split leži na poluostrvu između istočnog dela Kaštelanskog zaliva i Splitskog kanala. U zapadnom delu poluostrva uzdiže se brdo Marjan (178 m), a lanci Kozjak (779 m) i Mosor (1.339 m) štite grad sa severa i severoistoka i odvajaju ga od zaleđa. Prema popisu iz 2021. godine grad ima 160.577 stanovnika, a šira metropolitanska oblast oko 307.289.

Od Aspalatosa do palate

Početak Splita tradicionalno se vezuje za Dioklecijanovu palatu, ali je grad osnovan nekoliko vekova ranije kao grčka kolonija Aspalatos. Bila je to kolonija polisa Isa, današnjeg Visa, koji je i sam bio kolonija Sirakuze. Naselje je živelo od trgovine sa ilirskim plemenima, najviše Delmatima. Procenjuje se da je osnovano u 3. ili 2. veku pre nove ere.

Posle ilirskih ratova obližnja Salona postala je prestonica rimske provincije Dalmacije. U kasnom carstvu imala je 60.000 stanovnika i spadala među njegove najveće gradove. Car Dioklecijan počeo je krajem 3. veka gradnju raskošne i snažno utvrđene palate uz more, na mestu Aspalatosa, blizu svog rodnog grada Salone. Palata i grad Spalatum koji ju je okruživao povremeno su imali 8.000 do 10.000 stanovnika. Između 475. i 480. u njoj je boravio Flavije Julije Nepot, poslednji priznati car Zapadnog rimskog carstva.

Posle uništenja Salone 639. godine rimske izbeglice naselile su se u palati oko 650, pa je nastao utvrđeni grad kao vizantijska kneževina. Pod mletačkom upravom, od 1420. do 1797, Split se razvio u važnu lučku trgovačku tačku.

Znamenitosti

Katedrala se nalazi u Dioklecijanovom mauzoleju. Mauzolej je postao katedrala sredinom 7. veka, kada su u nju položene mošti svetih Anastasija i Dujma, mučenika iz Solina. Sveti Dujam postao je zaštitnik Splita, pa se crkva obično zove katedrala Svetog Duje.

Splitska riva je glavna pešačka ulica. Nastala je po naređenju francuskog maršala Marmona iz 1807, a pešačka zona je postala devedesetih godina. Narodni trg, zvani Pjaca, nastao je širenjem grada zapadno od Gvozdenih vrata palate. Marjan je park-šuma površine oko 347 hektara, omiljeno šetalište i vidikovac sa kojeg se vidi stari grad.

Klima

Split ima mediteransku klimu sa vrućim letima. Leta su umereno suva, a zime blage i vlažne, ali zbog jake severne bure ponekad deluju hladno. Prosečne godišnje padavine iznose oko 800 mm, a godišnje ima više od 2.698 sunčanih sati. Državni hidrometeorološki zavod meri na stanici Split Marjan godišnje 810 mm padavina. Najtopliji mesec je jul, 26,2 °C. Mesečne vrednosti stanice nalaze se u vodiču Srednja Dalmacija — vreme po mesecima, sezona gužve i dužina puta do Splita, Trogira i Makarske.

Privreda

Brodosplit je najveće brodogradilište u Hrvatskoj. Danas se privreda grada oslanja uglavnom na trgovinu i turizam, uz delimično oživljavanje starih industrija. Autoput A1 povezao je Split sa ostatkom hrvatske mreže, a celom trasom otvoren je jula 2005.

Saobraćaj

Kroz grad prolazi Jadranska magistrala od Rijeke do Dubrovnika, uz autoput A1. Aerodrom Split nalazi se u Kaštelima, oko 20 km od grada, i drugi je po broju putnika u Hrvatskoj. Luka povezuje Split sa ostrvima Brač, Hvar i Šolta, kao i sa Visom, Korčulom, Mljetom i Lastovom, a postoje linije do Rijeke, Dubrovnika i Ankone. Železnička stanica je u centru grada, kraj glavne luke. Grad nema tramvaj jer brdovit teren nije pogodan za njega, a gradski prevoz zasniva se na autobusima.

Put iz Srbije

Prema našim izmerenim rutama, od Beograda do Splita je 804 km, oko 9 sati vožnje, a iz Novog Sada 787 km, oko 9 sati. Po zvaničnoj statistici, mesec sa najviše noćenja u Splitsko-dalmatinskoj županiji bio je avgust, 5,4 miliona noćenja, a sa najmanje januar, 54 hiljade noćenja. Šire o sezoni čitajte u vodiču Kada je gužva u Hrvatskoj — noćenja turista po mesecima u 2025. godini.

Polazak iz Beograda je u 23:00, a iz Novog Sada u 22:00. Cenu prevoza iz Beograda do Splita potvrđujemo pri rezervaciji. Cenu prevoza iz Novog Sada do Splita potvrđujemo pri rezervaciji.

Šta još obići u blizini

Putovanje se lako povezuje sa susednim mestima: iz istih polazišta vozimo i do Kombi prevoz Beograd → Trogir, Kombi prevoz putnika Novi Sad → Makarska i Minibus prevoz Beograd – Šibenik. Vodiči o tim mestima su Trogir — ostrvski grad sa 2.300 godina urbane tradicije, Radovanovim portalom i tvrđavom Kamerlengo, Makarska — grad u potkovičastom zalivu ispod Biokova, središte šezdesetokilometarske rivijere i Šibenik — grad Krešimira IV, katedrale od kamena bez maltera i prvih ulica osvetljenih naizmeničnom strujom.

Sva odredišta u okolini Splita navedena su na stranici Kombi prevoz putnika Beograd → Srednja Dalmacija, a za polazak iz Novog Sada pogledajte Prevoz putnika Novi Sad – Srednja Dalmacija. Pregled svih hrvatskih odredišta nalazi se na stranici Kombi prevoz za Hrvatsku, a opšte informacije za celu zemlju u vodiču Putovanje u Hrvatsku iz Srbije — dokumenta, granica i šta sme da se prenese.

Kombi od vrata do vrata do Splita

Dolazimo po vas na dogovorenu adresu i vozimo vas direktno do cilja — bez presedanja i bez čekanja na stanici. Vozimo svakog dana, u oba smera — i polazak iz Srbije i povratak nazad su garantovani i ne otkazuju se sa naše strane, bez obzira na broj putnika. Prevoz se plaća direktno vozaču — nije potrebna akontacija niti plaćanje unapred. Ponudu za ovaj grad nalazite na stranama Kombi prevoz Beograd → Split i Kombi prevoz Novi Sad → Split.